Truy xuất nguồn gốc giúp minh bạch hành trình nông sản khi dữ liệu được ghi nhận đầy đủ, số hóa, kết nối, cập nhật xuyên suốt từ sản xuất đến tay người tiêu dùng.

Một sản phẩm có xuất xứ rõ ràng cần có thông tin để người mua kiểm chứng: được sản xuất ở đâu, do ai thực hiện, trải qua những công đoạn nào và được phân phối ra sao. Để trả lời những câu hỏi này, dữ liệu phải được ghi nhận ngay từ nơi sản xuất và bổ sung qua từng khâu trong chuỗi.

Đây là yêu cầu cốt lõi đối với Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Giá trị của hệ thống nằm ở khả năng kết nối dữ liệu thành hành trình sản phẩm có thể tra cứu, đối chiếu và kiểm chứng, qua đó phục vụ quản lý, sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.

Mô hình tổng quát hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Bộ NN-MT. Ảnh: Cục Chuyển đổi số.

Minh bạch hành trình từ nơi sản xuất đến người tiêu dùng

Được công bố ngày 30/6/2026 và vận hành thử nghiệm từ ngày 1/7/2026, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản tạo nền tảng kết nối thông tin giữa các chủ thể trong chuỗi. Đây là bước tiến quan trọng trong công khai nguồn gốc, đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng bên đối với sản phẩm.

Chẳng hạn, với một lô trái cây, thông tin nơi trồng cần được liên kết với quá trình chăm sóc, thu hoạch, đóng gói và phân phối. Khi dữ liệu được ghi nhận xuyên suốt, người mua có thêm căn cứ lựa chọn; doanh nghiệp thuận lợi kiểm tra nguồn hàng; cơ quan quản lý có cơ sở xác định công đoạn, chủ thể liên quan khi phát sinh vấn đề.

Vì vậy, mã truy xuất cần dẫn tới hồ sơ sản phẩm có thông tin cụ thể, có thể kiểm tra. Nếu chỉ hiển thị tên sản phẩm, địa chỉ và lời giới thiệu, người tiêu dùng vẫn khó biết quá trình sản xuất thực tế. Mức độ minh bạch phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu phía sau mã và trách nhiệm của bên cung cấp thông tin.

Sơ đồ dòng chảy dữ liệu hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Bộ NN-MT. Ảnh: Cục Chuyển đổi số.

Theo báo cáo của Vụ Khoa học và Công nghệ, đến ngày 20/9/2026, có 10 doanh nghiệp cung cấp giải pháp công nghệ đã kết nối với hệ thống của Bộ. Bốn doanh nghiệp sản xuất, thương mại nông sản và năm tỉnh, thành phố đã và đang triển khai kết nối hệ thống của đơn vị.

Lũy kế dữ liệu do các đơn vị cung cấp giải pháp và địa phương kết nối, cập nhật đạt 820.723 sản phẩm của 3.030 nông hộ và 208 doanh nghiệp tại 28/34 tỉnh, thành phố. Trong đó, 158.796 sản phẩm của 48 nông hộ và 20 doanh nghiệp tại 16 tỉnh đã thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Đối với nhóm sản phẩm đăng ký, báo cáo ghi nhận 315.410 sản phẩm; trong đó, 668 sản phẩm đã thực hiện truy xuất với đầy đủ thông tin. Kết quả này cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dữ liệu, giúp sản phẩm sau khi đăng ký có thể được truy xuất thực chất.

Cùng với mở rộng kết nối trong ngành, hệ thống đã kết nối kỹ thuật với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý. Việc thử nghiệm, đối soát dữ liệu đã thành công, sản phẩm đã được cấp mã. Bước tiếp theo là rà soát quy trình và các sự kiện trọng yếu để tích hợp chính thức.

Việc liên thông giúp mở rộng khả năng trao đổi thông tin giữa các nền tảng, tạo điều kiện kết nối dữ liệu xuyên suốt từng công đoạn. Nhờ đó, cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thể xác định nguồn hàng, đối chiếu hồ sơ và truy tìm các khâu liên quan khi cần kiểm tra.

Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả kết nối này, dữ liệu tại từng khâu phải đầy đủ, thống nhất và được cập nhật thường xuyên.

Chuẩn hóa dữ liệu, gắn trách nhiệm từng khâu

Theo ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa hoàn thiện là một điểm nghẽn, khiến hệ thống chưa thể liên kết, chia sẻ đầy đủ thông tin sản xuất. Trong khi đó, một số địa phương mới tập trung ban hành kế hoạch, tổ chức giới thiệu và tập huấn, chưa chú trọng kiểm tra chuỗi sản phẩm thực tế để đối chiếu với dữ liệu truy xuất.

Để khắc phục, ông Tin cho rằng cần bắt đầu từ việc xây dựng quy trình ghi nhận thông tin cho từng sản phẩm. Các Cục quản lý chuyên ngành cần xác định dữ liệu tối thiểu ở mỗi công đoạn, gồm chủ thể sản xuất, địa điểm, lô hàng, thời điểm và hoạt động liên quan; đồng thời quy định rõ bên cung cấp, bên kiểm tra và trách nhiệm xử lý khi thông tin sai lệch. Quy trình phải phù hợp với đặc thù trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản để người sản xuất có thể thực hiện.

Cùng với xác định nội dung cần ghi nhận, việc số hóa phải đi đôi với chuẩn hóa. Mỗi chủ thể, lô hàng cần được nhận diện thống nhất để thông tin từ sản xuất, sơ chế, chế biến đến phân phối có thể nối tiếp nhau. Nếu mỗi đơn vị sử dụng một cách ghi nhận khác nhau, dữ liệu dù nhiều vẫn khó đối chiếu và khai thác.

Ông Tin nhấn mạnh, hồ sơ truy xuất phải được cập nhật theo hành trình sản phẩm. Khi hàng hóa được thu hoạch, chuyển giao, chế biến hoặc phân phối, thông tin về công đoạn đó cần được bổ sung kịp thời. Hồ sơ chỉ có dữ liệu tại thời điểm đăng ký sẽ không đủ để xác định sản phẩm đã đi qua những khâu nào và trách nhiệm thuộc về ai.

Để dữ liệu được trao đổi thông suốt, cần tiếp tục hoàn thiện chuẩn kết nối, giao diện trao đổi thông tin, quy trình kiểm thử và đối soát giữa các hệ thống. Đây là cơ sở bảo đảm dữ liệu được truyền nhận chính xác và sử dụng thống nhất trong toàn chuỗi.

Hơn 158.796 sản phẩm của 48 nông hộ và 20 doanh nghiệp tại 16 tỉnh đã thực hiện truy xuất nguồn gốc. Ảnh: Việt Anh.

Bên cạnh đó, việc triển khai cũng cần phân công rõ trách nhiệm. Vụ Khoa học và Công nghệ làm đầu mối điều phối, đôn đốc, tổng hợp và tham mưu chính sách; Cục Chuyển đổi số đảm nhiệm quản trị, vận hành, bảo đảm an toàn thông tin và kết nối kỹ thuật. Các Cục chuyên ngành hướng dẫn nghiệp vụ theo sản phẩm, phối hợp kiểm tra và triển khai tại các chuỗi sản xuất.

Ở cơ sở, hợp tác xã, lực lượng khuyến nông và doanh nghiệp cần hỗ trợ người sản xuất ghi nhận, cập nhật thông tin. Hướng dẫn phải đơn giản, phù hợp điều kiện thực tế; đồng thời giải quyết những băn khoăn về thời gian nhập liệu, chi phí và bảo mật, giúp người tham gia thấy rõ lợi ích của việc truy xuất.

Truy xuất nguồn gốc để minh bạch nông sản. Ảnh: Đức Tùng.

Bên cạnh đó, hệ thống cần phân quyền khai thác phù hợp: người tiêu dùng có thông tin cần thiết để lựa chọn sản phẩm, cơ quan quản lý có dữ liệu phục vụ kiểm tra, còn các chủ thể trong chuỗi được bảo vệ thông tin kinh doanh thuộc phạm vi bảo mật.

Khi dữ liệu được ghi nhận đầy đủ, kết nối xuyên suốt và kiểm chứng bằng trách nhiệm cụ thể, truy xuất nguồn gốc sẽ giúp người mua hiểu rõ sản phẩm, người sản xuất chứng minh chất lượng và cơ quan quản lý giám sát chuỗi hiệu quả hơn.

Nguồn: https://mae.gov.vn/chuyen-oi-so-tu-du-lieu-bai-3-minh-bach-nguon-goc-nong-san-23156.htm