Ngành khí tượng thủy văn đang hoàn thiện công cụ điện báo số liệu quan trắc để phục vụ chuyển đổi số mạng lưới khí tượng thủy văn quốc gia.

Ngành khí tượng thủy văn đang hoàn thiện công cụ điện báo số liệu quan trắc để phục vụ chuyển đổi số mạng lưới khí tượng thủy văn quốc gia.

Ngành nông nghiệp và môi trường đang tập trung chuẩn hóa, kết nối và khai thác các cơ sở dữ liệu, đổi mới phương thức quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10/2026 với chủ đề “Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất”, báo Nông nghiệp và Môi trường đăng tải chuyên đề “Chuyển đổi số từ dữ liệu” làm rõ vai trò của dữ liệu trong đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả điều hành, khai thác tốt hơn các nguồn lực và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Với ngành khí tượng thủy văn, việc rút ngắn thời gian đưa thông tin quan trắc từ thực địa đến nơi sử dụng có ý nghĩa rất lớn. Ngành đang nỗ lực số hóa quy trình điện báo, giảm bớt khâu trung gian và thao tác thủ công.

Chia sẻ với Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Nam Dương, Trưởng phòng Quản lý mạng lưới khí tượng thủy văn (Cục Khí tượng Thủy văn) cho biết, dữ liệu sau khi quan trắc có thể được xử lý và truyền về hệ thống nhanh hơn, giúp cơ quan chuyên môn có điều kiện theo dõi sát hơn diễn biến thực tế. Điều này đặc biệt quan trọng khi xảy ra bão, mưa lớn, lũ, ngập lụt hoặc các hiện tượng nguy hiểm có diễn biến nhanh và phức tạp.

Ông Nguyễn Nam Dương, Trưởng phòng Quản lý mạng lưới khí tượng thủy văn. Ảnh: Khánh Ly.

Thưa ông, chủ đề Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 nhấn mạnh tinh thần “Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất”. Đối với mạng lưới quan trắc KTTV quốc gia, việc hoàn thiện công cụ điện báo số liệu quan trắc hướng tới mục tiêu khắc phục những khó khăn, thách thức gì trong thực tế?

Trong hoạt động khí tượng thủy văn, số liệu quan trắc là đầu vào rất quan trọng cho dự báo, cảnh báo thiên tai cũng như phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, yêu cầu số liệu phải được truyền đúng quy định, đúng định dạng, đúng thời gian, đồng thời phải có khả năng kiểm tra, truy xuất và khai thác nhanh.

Đối với mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn quốc gia, một trong những yêu cầu đặt ra hiện nay là phải từng bước chuyển từ phương thức thu thập, tổng hợp và điện báo số liệu theo quy trình thủ công sang quy trình số hóa, tự động hóa và chuẩn hóa hơn.

Giao diện hiển thị số liệu điện báo quan trắc khí tượng trên hệ thống phần mềm chuyên ngành, giúp dự báo viên đối soát chuỗi số liệu theo thời gian. Ảnh: Trung Nguyên.

Việc hoàn thiện công cụ điện báo số liệu hướng tới giải quyết những điểm nghẽn này ngay tại nguồn. Trước hết là giảm các khâu nhập liệu lặp lại, hỗ trợ kiểm tra trước khi truyền, hạn chế sai sót và rút ngắn thời gian đưa số liệu vào hệ thống. Quan trọng hơn, dữ liệu được hình thành theo một quy trình thống nhất, tạo thuận lợi cho việc tiếp nhận, tích hợp, kiểm soát chất lượng và khai thác trên phạm vi toàn mạng lưới.

Do đó, chúng tôi xác định đây không chỉ là việc cải tiến một phương thức điện báo, mà là bước đầu để hình thành dòng dữ liệu quan trắc số xuyên suốt từ trạm đến hệ thống dùng chung. Khi dữ liệu được thu nhận đúng, đủ, nhanh và có cấu trúc ngay từ đầu, nền tảng dữ liệu của ngành sẽ được củng cố, tạo điều kiện để các công nghệ và hệ thống phía sau phát huy hiệu quả.

Xin ông chia sẻ cụ thể về những điểm mới trong công cụ điện báo số liệu quan trắc mới, tạo nguồn dữ liệu đầu vào được chuẩn hóa và cập nhật theo thời gian thực?

Điểm mới của công cụ là chuyển từ cách tiếp cận “điện báo số liệu” sang quản lý một quy trình dữ liệu thống nhất ngay tại trạm. Thay vì chỉ tập trung vào việc gửi số liệu đi, công cụ được định hướng hỗ trợ xuyên suốt các bước nhập, kiểm tra, hoàn thiện và truyền nhận, qua đó nâng cao chất lượng dữ liệu trước khi đưa vào các hệ thống khai thác.

Hệ thống đã được chuẩn hóa giao diện và quy trình nhập - kiểm tra - gửi điện báo theo quy định nghiệp vụ đang áp dụng. Dữ liệu được tiếp nhận và cập nhật tự động lên hệ thống ngay sau khi trạm nhập, gửi điện báo. Đây là cơ sở để theo dõi tiến độ gần như theo thời gian thực trong quy trình điện báo.

Quan trắc viên nhập dữ liệu và gửi điện báo theo quy trình thống nhất. Ảnh: Trung Hiếu. 

Một điểm quan trọng khác là công cụ điện báo không được xem như một phần mềm độc lập, mà là một thành phần trong kiến trúc dữ liệu của mạng lưới quan trắc KTTV. Công cụ phải kết nối được với các hệ thống tiếp nhận, cơ sở dữ liệu và các nền tảng khai thác thông tin.

 

Vì vậy, giá trị của công cụ không chỉ nằm ở một số tính năng kỹ thuật mới, mà ở việc hình thành một phương thức quản trị dữ liệu chủ động hơn: dữ liệu được số hóa từ điểm đầu, được kiểm soát về chất lượng, truyền nhận thống nhất và sẵn sàng phục vụ các hệ thống dùng chung. Đây là nền tảng quan trọng để chuyển từ quản lý dữ liệu riêng lẻ sang khai thác dữ liệu theo một hệ thống thống nhất trong toàn ngành.

Việc số hóa toàn diện quy trình điện báo số liệu quan trắc KTTV đóng góp cụ thể như thế nào vào việc ra quyết định điều hành phòng chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội, thưa ông?

Trong công tác phòng, chống thiên tai, khi dữ liệu quan trắc được cung cấp sớm hơn, liên tục hơn và có chất lượng tốt hơn, cơ quan dự báo có thêm cơ sở để cập nhật nhận định; cơ quan chỉ đạo điều hành cũng có thêm thông tin để tổ chức ứng phó, điều chỉnh phương án và chủ động giảm thiểu thiệt hại.

Đối với phát triển kinh tế - xã hội, dữ liệu KTTV có phạm vi ứng dụng rộng, không chỉ giới hạn trong phòng chống thiên tai. Dữ liệu quan trắc được chuẩn hóa và cập nhật kịp thời có thể phục vụ tốt hơn cho nông nghiệp, tài nguyên nước, giao thông, năng lượng, xây dựng, quy hoạch và quản lý đô thị, cũng như nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và nguồn nước.

Quan trọng hơn, khi dữ liệu được tổ chức thống nhất, khả năng kết nối với các hệ thống phân tích và khai thác khác cũng được nâng lên. Từ đó, dữ liệu quan trắc không dừng ở việc lưu trữ, mà có thể tiếp tục được xử lý để hình thành các sản phẩm thông tin, hỗ trợ người sử dụng ở nhiều cấp độ khác nhau.

Vì vậy, số hóa toàn diện quy trình điện báo hướng tới mục tiêu cuối cùng là biến nguồn dữ liệu quan trắc thành thông tin có giá trị, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, chủ động phòng ngừa rủi ro thiên tai và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đây cũng là cách cụ thể hóa tinh thần “từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất” của Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026.

Để công cụ phát huy tối đa hiệu quả trên toàn mạng lưới, ông có thể chia sẻ về kế hoạch nâng cao năng lực chuyển đổi số, vận hành công cụ điện báo số liệu cho các cán bộ, quan trắc viên trong thời gian tới?

Trước hết là đào tạo, hướng dẫn trực tiếp cho quan trắc viên và kỹ thuật viên không chỉ là cách đăng nhập, nhập và gửi điện báo, mà còn phải giúp người sử dụng hiểu rõ các bước kiểm tra, xử lý trạng thái bản tin, tra cứu và xử lý các tình huống thường gặp. Mục tiêu là để công cụ trở thành một phần tự nhiên của quy trình nghiệp vụ hằng ngày, không tạo thêm gánh nặng thao tác cho cơ sở.

Thứ hai là tiếp tục chuẩn hóa quy trình và tài liệu hướng dẫn. Những điểm chưa thống nhất trong nghiệp vụ cần được phát hiện qua quá trình vận hành thực tế để điều chỉnh, từ đó hình thành quy trình thống nhất áp dụng trong toàn mạng lưới. Đồng thời cần có cơ chế tiếp nhận phản hồi của các trạm để cải tiến giao diện và chức năng theo nhu cầu thực tế.

Quan trắc viên thủy văn đo đạc lưu lượng dòng chảy tại tuyến quan trắc trên sông. Ảnh: Đài KTTV Nam Bộ. 

Thứ ba là tăng cường giám sát và hỗ trợ kỹ thuật. Cần theo dõi tình trạng truyền báo, phát hiện sớm các bản tin chậm, thiếu hoặc bất thường; tổ chức kiểm tra định kỳ và kết hợp diễn tập trong các tình huống thời tiết nguy hiểm để cán bộ có thể vận hành thành thạo khi xảy ra bão, lũ hoặc các đợt thiên tai lớn.

Về lâu dài, trên nền tảng đã xây dựng, hệ thống có thể tiếp tục hoàn thiện theo hướng mở rộng phạm vi áp dụng, tăng mức độ tự động hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin và khả năng sao lưu, phục hồi dữ liệu. Đây cũng là hướng phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số của ngành khí tượng thủy văn: lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy hiệu quả phục vụ dự báo - cảnh báo và quản lý nhà nước làm mục tiêu.

Chuyển đổi số trong điện báo khí tượng thủy văn không chỉ là đưa một quy trình thủ công lên môi trường số, mà là chuẩn hóa dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và tạo khả năng quản lý, kiểm soát, khai thác dữ liệu tập trung. Khi dữ liệu quan trắc đến đúng, đủ, nhanh và có khả năng truy xuất, đó chính là nền tảng để nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và phục vụ hiệu quả hơn công tác phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội.

Trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn: https://mae.gov.vn/chuyen-oi-so-tu-du-lieu-bai-5-rut-ngan-thoi-gian-truyen-tin-thien-tai-23173.htm